Վայմարյան հանրապետություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search


Վայմարյան հանրապետություն
Deutsches Reich
9 նոյեմբեր 1918 - 24 մարտ 1933  
Քարտեզ

Karte des Deutschen Reiches, Weimarer Republik-Drittes Reich 1919–1937.svg
(1930)

Ընդհանուր տեղեկանք
Մայրաքաղաք Բեռլին
Լեզու Գերմաներեն
Կրոն 1925 մարդահամար[1]
64.1% Բողոքական (Լյութերական, Կալվինական, Միացյալ)
32.4% Կաթոլիկ եկեղեցի
0.9% Հրեական
2.6% Այլ
Իշխանություն
Պետական կարգ 1919–30 Դաշնային
կիսանախագահական
սահմանադրական հանրապետություն
1930–33 Դե ֆակտո ավտորիտար
նախագահական հանրապետություն
Պետության գլուխ Նախագահ

Վայմարյան հանրապետություն (գերմ.՝ Weimarer Republik) Գերմանիայի ոչ պաշտոնական անվանումը 1918-ից 1933 թվականներին: Անվանումը գալիս է Վայմար քաղաքի անվանումից, որտեղ տեղի ունեցավ առաջին սահմանադրական ժողովը: Պաշտոնական անվանումը մնաց Գերմանական Ռայխ, որը տրվել էր 1871 թվականին: Չնայած այն թարգմանվում էր «Գերմանական կայսրություն», Ռայխ բառը ավելի ճիշտ թարգմանվում է «պետություն», այս տերմինը ինքինին չունի միապետության հետ կապ: Հայերենում սովորաբար երկիրը պարզապես կոչում են Գերմանիա:

Գերմանիան դե ֆակտո դարձավ հանրապետություն 1918 թվականի նոյեմբերի 9-ին, երբ Կայզեր Վիլհելմ II-ը հրաժարվեց գերմանական և պրուսական գահերից և չեղարկեց իր որդի Թագաժառանգ արքայազն Վիլհելմիի ժառանգության իրավուքները և դարձավ դե յուրե հանրապետություն 1919 թվականի փետրվարին, որբ ստեղծվեց Գերմանիայի նախագահ պատոնը: Ազգային ժողովը գումարվեց Վայմարյան հանրապետությունում, երբ նոր սահմանադրությունը հաստատվեց 1919 թվականի օգոստոսի 11-ին: Տասնչորս տարվա մեջ Վայմարյան հանրապետությունը առերեսվեց բազում խնդիրների հետ, այդ թվում հիպերարժեզրկման, քաղաքական էքստրեմիզմի, ինչպես նաև Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթած դաշնակիցների հետ հարաբերություններում: Վերսալյան պայմանագրի հետ անհամաձայնություն, ինպես նաև այդ պայմանագիրը ստորագրած քաղաքական գործիչների նկատմամբ անհանդուրժողականությունը բերեցին քաղաքական անկայունության:

1930 թվականից հետո Նախագահ Հինդենբուրգը վերադարձրեց կանցլերի պաշտոնը, որին հաջորդաբար նշանակվեցին Հենրիխ Բրյունինգը, Ֆրանց ֆոն Պապենը և գեներալ Կուրտ ֆոն Շլեյխերը: Մեծ ճգնաժամը ավելի սրացավ Բրյունինքի տնտեսական քաղաքականության պատճառով` բերելով ահռելի գործազրկություն[2]: 1933 թվականին Հինդենբուրգը կանցլեր նշանակեց Ադոլֆ Հիտլերին, քանի որ Նացիստական կուսակցությունը կառավարության կոալիցիայի մասն էր: Նացիստներին բաժին ընկավ տաս նախարարական պորտֆելներից երկուսը: Ֆոն Պապենը նշանակվեց փոխկանցլեր, որի նպատակն էր որպես «Գորշ կարդինալ» վերահսկողության տակ պահել Հիտլերին` լինելով սերտ հարաբերությունների մեջ Հինդենբուրգի հետ: Ամիսների ընթացքում Ռայխստագի հրդեհի դիրեկտորիան և Արտակարգ լիազորությունների մասին օրենքը երկիրը դրեցին արտակարգ իրավիճակում` սահմանափակելով մարդու իրավունքները և ազատությունը: Հիտլերը իր ձեռքը վերցրեց իշանությունը առանց կառավարության դիմադրության և օրենսդրական մասնակցության: Այս իրադարձություններով ավարտվեց հանրապետությունը, քանի որ ժողովրդավարությունը վերացավ և հիմնադվեց միակուսակցական պետություն, որը կոչվեց Նացիստական Գերմանիա.

Անվանում

Վայմարյան հանրապետություն կոչվել է, քանի որ ժողովը, որը ընդունել է սահմանադրությունը, գումարվել է Վայմարում 1919 թվականի փետրվարի 6-ից մինչև 1919 թվականի օգոստոսի 11-ը[3], սակայն անվանումը սկսեց շրջանառվել 1933 թվականից: 1919 թվականից 1933 թվականները նոր պետությունը ունեցել է մի քանի անվանումները, որոնք լայնորեն կիրառվալ են, այնուամենայնիվ հին «Գերմանական ռայխ» (Deutsches Reich) մնաց ամենաշատ կիրառվող անվանումը Վայմարյան շրջանում[4]: Քղաքական աջաթևյան կողմը, որը ժխտում էր նոր ժողովրդավարական մոդելը, գորադասում էր ավանդական Ռայխ բառի կիրառումը[5]: Կաթոլիկ կենտրոնական կուսակցությունը գերադասում էր Deutscher Volksstaat («Գերմանացի ժողովրդի պետություն») անվանումը, մինչդեռ մոդեռնիստ ձախակողմյան կանցլեր Ֆրիդրիխ Էբերտի Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը գերադասում էր Deutsche Republik («Գերմանիայի հանրապետություն») տարբերակը[5]: 1925 թվականի դրությամբ գերմանացիների մեծ մասն օգտագործում էր Deutsche Republik տարբերակը: Վայմարյան հանրապետություն առաջին գրավոր տերմինը գալիս է [Ադոլֆ Հիտլեր]]ի ելույթի սղագրությունից 1929 թվականի փետրվարի 24-ին, ավելի ուշ այդ տերմինը օգտագործել է նույն Հիտլերը շաբաթաթերթի հոդվածում[4]: Միայն 1930-ական թվականներին տերմինը սկսվեց լայնորեն կիրառվել Գերմանիայում և նրա սահմաններից դուրս:


Ծանոթագրություններ

  1. Volume 6. Weimar Germany, 1918/19–1933 Population by Religious Denomination (1910-1939) Sozialgeschichtliches Arbeitsbuch, Volume III, Materialien zur Statistik des Deutschen Reiches 1914-1945, edited by Dietmar Petzina, Werner Abelshauser, and Anselm Faust. Munich: Verlag C.H. Beck, 1978, p. 31. Translation: Fred Reuss.
  2. Büttner, Ursula Weimar: die überforderte Republik, Klett-Cotta, 2008, 978-3-608-94308-5, p. 424
  3. «Weimar Republic»։ Encyclopedia Britannica։ Վերցված է 2012-06-29 
  4. 4,0 4,1 Eva-Maria Schnurr (September 2014)։ «Der Name des Feindes: Warum heißt der erste deutsche Demokratie eigentlich "Weimarer Republik?"»։ 5/2014 (Der Spiegel - Geschichte 3 Hausmitteilung 137 Impressum ed.)։ Der Spiegel։ էջ 20 
  5. 5,0 5,1 Sebastian Ullrich as quoted by Eva-Maria Schnurr (September 2014)։ «Der Name des Feindes: Warum heißt der erste deutsche Demokratie eigentlich "Weimarer Republik?"»։ 5/2014 (Der Spiegel - Geschichte 3 Hausmitteilung 137 Impressum ed.)։ Der Spiegel։ էջ 20